The latest news and research in education
The Proceedings of the scientific conference on multidisciplinary research are an electronic conference series. The materials of this conference publish the original research work presented by the conference participants.
The study of neologisms is essential for understanding the dynamic nature of language development in modern society. This article explores the main sources of neologisms, focusing on both linguistic and extralinguistic factors that contribute to the emergence of new lexical units. Special attention is given to social, cultural, technological, political, and economic changes that necessitate the creation of new words. The article also examines internal linguistic mechanisms such as word-formation processes, borrowing from other languages, semantic change, and lexical innovation. Furthermore, the role of mass media and digital communication in accelerating the spread and acceptance of neologisms is analyzed. By identifying and classifying the sources of neologisms, the article highlights their significance in enriching vocabulary and reflecting contemporary realities. The findings demonstrate that neologisms serve as a key indicator of linguistic adaptability and play an important role in the continuous evolution of language.
HYGIENIC ASSESSMENT OF THE NUTRITIONAL STATUS OF POST-TERM INFANTS
The physical development of post-term newborns is currently considered a pressing issue in pediatrics and child health care [1,6,7]. The first months after birth represent a highly sensitive period in relation to both the quality and quantity of infant nutrition. Inadequate or insufficiently balanced diets increase the risk of delayed physical development, obesity, diabetes, and other cardiometabolic diseases. Therefore, adequate breastfeeding for six months significantly reduces the risk of obesity (RR 0.8), demonstrating the long-term impact of early nutrition on healthy development [4,8].
Ortikov B.B, Khasanova S.Sh., J.P.Omonov
СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ ДИАГНОСТИКИ ЖЕСТКОСТИ КОРОНАРНЫХ СОСУДОВ У ДЕТЕЙ С ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНЬЮ ПОЧЕК
хроническая болезнь почек; жёсткость артерий; ремоделирование; пульсовая скорость волны; индекс аугментации; осциллографические и плетизмографические методы; визуализационные методы; PWV.
КАЛЬЦИФИКАЦИЯ КОРОНАРНЫХ СОСУДОВ У ДЕТЕЙ
кальцификация коронарных артерий; стенокардия; компьютерная томография; стресс-тестирование; ангиография
UMUMIY O’RTA TA’LIM MUASSASALARI O’QUVCHILARIDA HUQUQIY KOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH (tarbiya fani misolida)
Ushbu maqolada umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarida huquqiy kompetentlikni rivojlantirish masalalari, ayniqsa tarbiya fani doirasida amalga oshiriladigan pedagogik faoliyat asosida tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – o‘quvchilarda huquqiy bilim, ko‘nikma va qadriyatlarni shakllantirishning samarali usullarini aniqlashdir. Tadqiqot metodikasi sifatida kuzatuv, intervyu va pedagogik eksperimentlardan foydalanilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, tarbiya fanidagi tizimli va interaktiv yondashuvlar o‘quvchilarda huquqiy xulq-atvor va mas’uliyatni shakllantirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
AMALIYOTCHI PSIXOLOG FAOLIYATIDA NOGIRONLIGI BOʻLGAN BOLALAR BILAN ISHLASH
Ushbu maqola amaliyotchi psixologning nogironligi bo‘lgan bolalar bilan ishlash jarayonidagi faoliyatini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda psixologning pedagogik va psixologik yondashuvlari, individual reabilitatsiya metodlari hamda bolalarning ijtimoiy-emosional rivojlanishiga ta’siri tahlil qilingan. Maqolada nogironligi bo‘lgan bolalar bilan ishlashdagi samarali metodik tavsiyalar ham taqdim etilgan.
SINF RAHBARINING TA’LIM-TARBIYA JARAYONIDA SAMARALI FAOLIYAT YURITISHNING ILMIY-PEDAGOGIK ASOSLARI
Ushbu maqola maktabda sinf rahbarining ta’lim-tarbiya jarayonida samarali faoliyat yuritishning ilmiy-pedagogik asoslarini o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda sinf rahbarining kompetensiyalari, pedagogik uslublari va o‘quvchilarning ijtimoiy-ma’naviy rivojlanishiga ta’siri tahlil qilingan. Shuningdek, samarali faoliyatni ta’minlash shartlari va metodik tavsiyalar taklif etilgan.
XORAZM VILOYATIDA KICHIK BIZNES VA XUSUSIY TADBIRKORLIKNING BARQAROR RIVOJLANISHI IQTISODIYOT DRAYVERI
Mazkur tezisda tadbirkorlik faoliyati kichik biznes, xususiy tadbirkorlik asosida rivojlanishi iqtisodiy oʻsishni taʼminlash, yangi ish oʻrinlarini tashkil etish, bandlik muammosini hal etish, aholining daromadlari va turmush darajasini oshirishda muhim oʻrin tutayotganligi, Xorazm viloyatida kichik biznesning YAHM dagi ulushi tahlili, kichik biznesning rivojlanishining asosiy makroiqtisodiy koʻrsatkichlari tahlili, tadqiqotlar natijasida ushbu soha faoliyati boʻyicha xulosalar keltirilgan.
DIGITAL TRANSFORMATION'S TRANSFORMATIVE ROLE IN ELEVATING OPERATIONAL EFFICIENCY AND COMPETITIVE RESILIENCE IN SMALL AND MEDIUM-SIZED ENTERPRISES (SMES)
In the contemporary economic tapestry, SMEs embody dynamism and innovation, furnishing upwards of 70% of nascent employment and propelling GDP trajectories across developed and burgeoning economies alike, yet they confront existential perils from analog inertia, escalating cyber threats, skill chasms, and hyper-competitive digital natives. Digital transformation—conceptualized as the holistic reconfiguration of business models, processes, and cultures through technologies like IoT, big data, ERP systems, and machine learning—transcends mere digitization to forge resilient ecosystems. Theoretically buttressed by the Technology Acceptance Model (TAM), which elucidates user adoption dynamics, and Dynamic Capabilities Theory positing technological assimilation as a fount of competitive renewal, digital transformation empowers SMEs to pivot from cost-centric survivalists to value-orchestrating vanguardists.
Oʻyinchilarning tartib qoidalariga rioya qilgan holda oʻyin olib borishlarini taminlash va shu bilan birga ularni salomatligi hamda harakatchanligini oshirish. Shuningdek Fudbol o‘yini texnikasini o‘rgatadi va taktikasini rivojlantirishga yordam beradi.
REGIONAL DISTRIBUTION OF ATYPICAL PNEUMONIA IN CHILDREN IN UZBEKISTAN, THE IMPORTANCE OF LABORATORY INDICATORS FOR EARLY DETECTION, AND THE ROLE OF HEALTHY NUTRITION
Atypical pneumonia is a major contributor to pediatric respiratory morbidity and hospitalization worldwide. In Uzbekistan, regional differences in epidemiology, healthcare access, and environmental factors influence the distribution and outcomes of atypical pneumonia among children. Early diagnosis is challenging due to nonspecific clinical manifestations; therefore, laboratory biomarkers and molecular diagnostics are essential for timely detection and appropriate treatment. In addition, adequate nutrition plays a significant role in immune function, disease prevention, and recovery. This article reviews the regional epidemiology of pediatric atypical pneumonia in Uzbekistan, highlights the diagnostic value of laboratory indicators, and discusses evidence-based nutritional strategies for prevention and management.
GLOBAL PREVALENCE OF CHRONIC KIDNEY DISEASE, THE IMPORTANCE OF LABORATORY INDICATORS IN EARLY DETECTION, AND PREVENTION STRATEGIES
Chronic kidney disease (CKD) is a growing global health challenge with significant morbidity and mortality. CKD affects more than 10 % of the world’s population, and its prevalence continues to increase due to aging populations and rising rates of diabetes mellitus and hypertension. Because early CKD is often asymptomatic, delayed detection can lead to irreversible disease progression and serious complications. Laboratory biomarkers are essential for early diagnosis and risk stratification, thus enabling prompt intervention and effective preventive strategies. This article reviews current global prevalence data, the role of key laboratory markers including estimated glomerular filtration rate (eGFR), albuminuria, and emerging biomarkers, and discusses evidence-based prevention approaches.
INGLIZ VA O'ZBEK TILLARIDA TARBIYAGA OID XALQ MAQOLLARINING SOTSIOLINGVISTIK XUSUSIYATLARI
Tarbiyaga oid xalq maqollari – bu jamiyatning axloqiy qadriyatlari, ijtimoiy me’yorlari, urf-odatlari va hayotiy tajribasini aks ettiruvchi qisqa, lo‘nda va hikmatli iboralardir. Ular avloddan-avlodga og‘zaki tarzda o‘tib keladi va shaxs kamolotida muhim rol o‘ynaydi.
INGLIZ VA O‘ZBEK TILLARIDA INTERNET TILINING QIYOSIY TAHLILI MASALALARI
Mazkur dissertatsiya bobi ingliz va oʻzbek tillarida internet tilining qiyosiy tahlili masalalarini oʻrganishga bagʻishlangan. Tadqiqotda internet tilining lingvistik xususiyatlari, uning shakllanish mexanizmlari, terminologiyasi va slang ifodalari tahlil qilinadi. Asosiy eʼtibor, internet tilining har ikki tilda ham oʻxshashliklari va farqlariga qaratilgan boʻlib, bu jarayonda morfologik, semantik, sotsiolingvistik va pragmatik jihatlar koʻrib chiqiladi. Ingliz tilining manba til sifatidagi oʻrni va oʻzbek tilining moslashuvchan strategiyalari, shuningdek, madaniy va tipologik omillarning lingvistik oʻzgarishlarga taʼsiri ilmiy adabiyotlar asosida muhokama qilinadi. Ushbu bob internet tilining global va lokal xususiyatlarini chuqurroq anglashga hissa qoʻshadi.
DISKURS ATAMASI VA UNING TURLARI: OLIMLAR VA ULARNING FIKRLARI
Ushbu bobda "diskurs" atamasining akademik tadqiqotlardagi koʻp qirrali tabiati tanqidiy tahlil qilinadi. Unda diskursning tilshunoslikdagi anʼanaviy taʼriflaridan tortib, ijtimoiy harakat, hokimiyat va bilim ishlab chiqarish mexanizmi sifatida talqin etilishigacha boʻlgan evolyutsiyasi koʻrib chiqiladi. Mishel Fuko va boshqa yetakchi olimlarning nazariyalari sintez qilinib, diskursning turli tiplari va ularning jamiyatdagi funksiyalari oʻrganiladi. Bobning maqsadi – "diskurs" tushunchasiga ilmiy yondashuvlarni tizimlashtirish, ularning oʻzaro bogʻliqligi va farqlarini koʻrsatish hamda ushbu murakkab hodisani tushunishga hissa qoʻshishdir. Tadqiqot natijalari diskursning nafaqat gʻoyalarni almashish vositasi, balki ijtimoiy haqiqatlarni shakllantiruvchi va hokimiyat munosabatlarini aks ettiruvchi vosita ekanligini taʼkidlaydi.
THE MAIN PARADIGMS OF SCIENTIFIC KNOWLEDGE IN LINGUISTICS
This chapter critically examines the main scientific paradigms that have shaped the discipline of linguistics, tracing their historical development, philosophical underpinnings, and methodological implications. Drawing on Thomas Kuhn’s theory of scientific revolutions, it identifies major shifts from traditional and structuralist approaches to the generative paradigm, and further to cognitive, functional, and sociolinguistic frameworks. The analysis delves into the ontological, epistemological, and axiological commitments inherent in each paradigm, contextualizing their emergence within the broader history of language study. By synthesizing these perspectives, the chapter illuminates the dynamic, often pluralistic, nature of linguistic science, highlighting its evolving understanding of knowledge creation and its increasingly interdisciplinary reach.
OLIY TA’LIMDA ZAMONAVIY PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI VA ROLI
Mazkur maqolada oliy ta’lim tizimida zamonaviy pedagogik texnologiyalarning mazmuni, ularning o‘quv jarayoni samaradorligini oshirishdagi o‘rni va roli tahlil qilingan. Raqamli ta’lim muhiti, interaktiv usullar, kompetensiyaviy yondashuv va masofaviy ta’lim texnologiyalarining amaliy ahamiyati yoritilgan.
TIBBIYOT TEXNIKUMLARIDA RAQAMLI TA’LIM MUHITINI RIVOJLANTIRISHDA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINING PEDAGOGIK-METODIK ASOSLARI
Mazkur ilmiy maqola tibbiyot texnikumlarida raqamli ta’lim muhitini shakllantirish va rivojlantirish jarayonining pedagogik-metodik asoslarini tizimli tahlil qilishga bag‘ishlangan. Raqamli transformatsiya sharoitida tibbiyot ta’limining mazmuni, shakllari va metodlarining evolyutsiyasi axborot texnologiyalari bilan uzviy bog‘liq holda talqin etiladi. Tadqiqot doirasida raqamli ta’lim muhitining strukturaviy-komponent modeli, innovatsion pedagogik texnologiyalar, sun’iy intellektga asoslangan adaptiv o‘qitish tizimlari, simulyatsion va virtual ta’lim platformalarining didaktik imkoniyatlari ilmiy asoslanadi.
ENERGETIKA TIZIMIDA METROLOGIK TA’MINOTNI INNOVATSION RIVOJLANTIRISH
Mazkur maqolada energetika tizimida metrologik ta’minotni innovatsion asosda rivojlantirish, mahalliylashtirish va xalqaro standartlarga moslashtirish masalalari ilmiy-amaliy jihatdan tahlil qilinadi. Energetika sohasida o‘lchov vositalarining aniqligi, kalibrlash infratuzilmasining holati hamda mahalliy ishlab chiqarish darajasi tizim samaradorligiga bevosita ta’sir etuvchi asosiy omillar sifatida ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot davomida energetika tizimida mavjud uch asosiy muammo — o‘lchov vositalarining texnik eskirganligi, kalibrlash laboratoriyalarining zamonaviy texnologiyalar bilan yetarli jihozlanmaganligi va mahalliy o‘lchov vositalarining xalqaro standartlarga to‘liq mos kelmasligi aniqlanadi. Maqolada ushbu muammolarni bartaraf etish uchun raqamli va intellektual o‘lchov texnologiyalarini joriy etish, kalibrlash laboratoriyalarini modernizatsiya qilish, IEC, ISO va OIML standartlariga mos mahalliy o‘lchov vositalarini ishlab chiqarishni yo‘lga qo‘yish hamda soha uchun malakali kadrlar tayyorlash kabi kompleks yechimlar taklif etiladi. Ilmiy kuzatuvlar va amaliy natijalar asosida metrologik aniqlikni oshirish energiya yo‘qotishlarini kamaytirish, hisob-kitob shaffofligini ta’minlash hamda energetika tizimining iqtisodiy va ekologik samaradorligini oshirishga xizmat qilishi asoslab beriladi.
SUD HOKIMIYATI FAOLIYATINI RAQAMLASHTIRISH JARAYONLARI: TASHKILIY-HUQUQIY MEXANIZMLAR VA RIVOJLANISH TENDENSIYALARI
Mazkur tezisda sud hokimiyati faoliyatini raqamlashtirish jarayonlari, uning tashkiliy-huquqiy mexanizmlari va rivojlanish tendensiyalari tahlil qilinadi. Ishda elektron sud ish yurituvi, videokonferensaloqa orqali majlislar, elektron dalillar va sun’iy intellekt asosidagi avtomatlashtirilgan tizimlar kabi asosiy mexanizmlar ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, raqamlashtirish jarayonida yuzaga keladigan muammolar – texnik infratuzilma, kadrlar malakasi, axborot xavfsizligi va raqamli tengsizlik – aniqlangan hamda ularni bartaraf etish yo‘llari taklif qilingan. Tezisda xalqaro tajriba ham tahlil qilinib, O‘zbekiston sud tizimining raqamlashtirishdagi rivojlanish tendensiyalari ko‘rsatildi. Natijada, raqamli texnologiyalar sud faoliyatini samarali, shaffof va odil sudlovga moslashtirishda muhim vosita ekanligi asoslantiriladi.
SUD HOKIMIYATIDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARNI JORIY ETISHNING NAZARIY-HUQUQIY VA AMALIY JIHATLARI
Mazkur tezisda sud hokimiyatida raqamli texnologiyalarni joriy etishning nazariy-huquqiy va amaliy jihatlari tahlil qilinadi. Sud tizimini raqamlashtirishning huquqiy asoslari, elektron sud ish yurituvi, videokonferensaloqa orqali sud majlislarini o‘tkazish, elektron dalillar instituti hamda sun’iy intellekt texnologiyalaridan foydalanish masalalari yoritilgan. Shuningdek, sud tizimini raqamlashtirish jarayonida yuzaga kelayotgan muammolar, jumladan axborot xavfsizligi, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, raqamli tengsizlik va kadrlar salohiyati bilan bog‘liq masalalar ko‘rib chiqilgan. Tadqiqot natijasida sud hokimiyatini raqamlashtirish odil sudlov samaradorligini oshirish, sud jarayonlarining shaffofligini ta’minlash va fuqarolarning sudga murojaat qilish imkoniyatlarini kengaytirishga xizmat qilishi asoslab berilgan.
IMPROVEMENT OF THE METHODOLOGY FOR TEACHING COMPUTER AND ENGINEERING GRAPHICS TO ENGINEERS USING DIGITAL TECHNOLOGIES.
This article presents the role of engineering and computer graphics in the education of future engineers, teaching methods, and methods for creating drawings in the AutoCAD program. In addition, the engineer teaches young people modern technologies and programs.
FORMATION OF PROFESSIONAL QUALITIES OF FUTURE ENGINEERS: SCIENTIFIC AND ANALYTICAL RESEARCH BASED ON FOREIGN EXPERIENCE
In this article, the issue of forming the professional qualities of future engineers in a digital educational environment is scientifically and analytically investigated based on foreign experience. The main goal of the research is to determine the influence of digital pedagogical models, project-based learning, blended learning, and industry-oriented approaches used in the practice of international engineering education on the development of professional competencies of future engineers.
MASOFAVIY TA’LIM TEXNOLOGIYALARINING AFZALLIK VA MUAMMOLARI
Mazkur maqolada masofaviy ta’lim texnologiyalarining mazmun-mohiyati, ularning zamonaviy ta’lim tizimidagi o‘rni hamda amaliyotda qo‘llash samaradorligi tahlil qilingan. Shuningdek, masofaviy ta’limning pedagogik, tashkiliy va texnik afzalliklari bilan bir qatorda, infratuzilmaviy, psixologik va nazorat-baholashga oid muammolari ochib berilgan.
GIDROGEL ASOSIDAGI SUPERABSORBENT POLIMERLARNING TUPROQ AGROFIZIK, AGROKIMYOVIY VA BIOLOGIK XOSSALARIGA KOMPLEKS TA’SIRI
Mazkur maqolada gidrogel asosidagi superabsorbent polimerlarning (SAP) tuproqning suv-fizik, agroximik va biologik ko‘rsatkichlariga ta’siri respublika ilmiy-amaliy konferensiyasi darajasida kompleks tahlil qilinadi. Gidrogelning molekulyar tuzilishi, suvni immobilizatsiya qilish mexanizmi, oziq elementlar migratsiyasini tartibga solish xususiyati hamda mikroelementlar bilan boyitilgan kompozitsiyalarining rizosfera jarayonlariga ta’siri ilmiy asosda yoritilgan. Tadqiqot natijalari asosida gidrogel qo‘llanilganda dala nam sig‘imi ortishi, o‘g‘itlardan foydalanish koeffitsienti yaxshilanishi, mikroelementlarning o‘zlashtirilish darajasi oshishi va o‘simlik biomassa hamda hosildorligining sezilarli ko‘payishi aniqlangan.
INNOVATSION IQTISODIYOT SHAROITIDA TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARINING BOSHQARISH MEXANIZMLARINI TAKOMILLASHTIRISH (NAMANGAN VILOYATI MISOLIDA)
Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida to‘qimachilik sanoati korxonalarini samarali boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot Namangan viloyati misolida olib borilib, hududdagi to‘qimachilik korxonalarida innovatsion faoliyatni boshqarish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, resurslardan samarali foydalanish va raqobatbardoshlikni oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tahlil qilingan. Ko‘rsatkichlar tahlili asosida, masalan, viloyatda to‘qimachilik ishlab chiqarish hajmining 110,8% o‘sishi va eksport ko‘rsatkichlarining o‘sishi keltirilgan. Tadqiqot natijasida innovatsion boshqaruv modelini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
TO‘QIMACHILIK SANOATI KORXONALARINING BOSHQARISHDA INNOVATSION MEXANIZMLARINI ICHLAB CHIQISH VA TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada innovatsion iqtisodiyot sharoitida to‘qimachilik sanoati korxonalarini samarali boshqarish mexanizmlarini takomillashtirish masalalari o‘rganilgan. Tadqiqot Namangan viloyati misolida olib borilib, hududdagi to‘qimachilik korxonalarida innovatsion faoliyatni boshqarish, raqamli texnologiyalarni joriy etish, resurslardan samarali foydalanish va raqobatbardoshlikni oshirishning tashkiliy-iqtisodiy mexanizmlari tahlil qilingan. Tadqiqot natijasida innovatsion boshqaruv modelini takomillashtirish bo‘yicha ilmiy asoslangan taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan.
O‘YIN VA INTERAKTIV TEXNOLOGIYALAR ORQALI TARBIYALANUVCHILARDA MUSTAQIL FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISH
Maktabgacha ta’lim tarbiyalanuvchilarda mustaqil fikrlashni shakllantirishda muhim bosqichdir. Mustaqil fikrlash tarbiyalanuvchiga o‘z qarorlarini qabul qilish, muammolarni mustaqil hal qilish va ijodiy yondashuvni rivojlantirish imkonini beradi. Zamonaviy pedagogik jarayonda o‘yin va interaktiv texnologiyalar bolalarning tafakkuri, e’tibor va diqqatini rivojlantirishda samarali vosita hisoblanadi.
СТРАТЕГИИ ПРЕДУПРЕЖДЕНИЯ ХРОНИЧЕСКОЙ БОЛЕЗНИ ПОЧЕК ПРИ БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМЕ: КОРРЕКЦИЯ ФАКТОРОВ РИСКА
Бронхиальная астма (БА) при тяжелом течении сопровождается гипоксемией, гиперкапнией и оксидативным стрессом, которые могут способствовать развитию и прогрессированию хронической болезни почек (ХБП). Взаимосвязь между респираторной патологией и нарушением функции почек обусловлена как общими патогенетическими механизмами, включая системное воспаление, эндотелиальную дисфункцию и микрососудистые расстройства, так и неблагоприятным воздействием гипоксии на канальцевый и гломерулярный аппарат почек. Стратегии предупреждения ХБП у пациентов с БА включают комплексную коррекцию модифицируемых факторов риска: контроль гипоксемии и гиперкапнии, оптимизацию антиастматической терапии с минимизацией нефротоксического воздействия, поддержание адекватного уровня гидратации и артериального давления, а также коррекцию метаболических нарушений (дислипидемии, гипергликемии). Особое значение имеют мониторинг почечной функции на ранних стадиях и индивидуализация лечебных подходов с учетом сопутствующих заболеваний. Реализация профилактических мер и своевременная коррекция факторов риска позволяют замедлить прогрессирование ХБП у пациентов с БА, повысить качество жизни и снизить риск неблагоприятных исходов.
MATN USTIDA ISHLASH ORQALI ADABIY-ESTETIK TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK ASOSLARI
Mazkur maqolada o‘quvchilarni badiiy matn ustida ishlash jarayonida adabiy-estetik tafakkurini rivojlantirishning pedagogik va psixologik asoslari tahlil qilinadi. Matnni idrok etish bosqichlari, estetik qabul mexanizmlari, emotsional va mantiqiy fikrlash uyg‘unligi hamda o‘qituvchining metodik faoliyati orqali o‘quvchining badiiy tafakkurini shakllantirish yo‘llari ilmiy jihatdan asoslab beriladi.
MAKTАBGАCHA TA’LIMDA ALOHIDA EHTIYOJGA MUHTOJ BOLALARGA ILMIY DUNYOQARASHNI SHAKLLANTIRISH METODIKASI
Ushbu tezisda maktabgacha ta’lim muassasalarida alohida ehtiyojga muhtoj bolalarda ilmiy dunyoqarashni shakllantirishning metodik asoslari yoritiladi. Maqsad ilmiy tushunchalarni sensor tajriba, muloqot va o‘yin orqali qurishga yo‘naltirilgan didaktik yechimlarni ishlab chiqishdir. Metodologiya kuzatish, pedagogik tajriba va faoliyat mahsulini tahlil qilishga tayangan. Yangilik sifatida moslashtirilgan ilmiy-sensor topshiriqlar tizimi taklif etiladi.
NAVOIY ERKIN INDUSTIRIAL IQTISODIY MARKAZINING OSIYO VA YEVROPA MAMLAKATLARI BILAN HAMKORLIGI.
Ushbu maqolada Navoiy viloyatida mustaqillik yillarida Navoiy Erkin Industrial iqtisodiy markazining Osiyo va Yevropa mamlakatlari bilan hamkorligi chuqur tahlil qilinadi. Ushbu maqola orqali O’zbekiston Respublikasidagi erkin industrial iqtisodiy markazlarning yuksalishi Navoiy viloyati misolida yoritib berishga va bu uchun keng imkoniyatlar yaratilganligiga guvoh bo’lamiz.
MUSTAQILLIK YILLARIDA RESPUBLIKAMIZDAGI IQTISODIY TARAQQIYOT NAVOIY VILOYATI MISOLIDA
Ushbu maqolada O’zbekiston Respublikasi va Navoiy viloyatida mustaqillik yillarida ijtimoiy-iqtisodiy o’zgarishlar chuqur tahlil qilinadi. Ushbu maqola orqali O’zbekiston Respublikasidagi iqtisodiy yuksalish Navoiy viloyati misolida yoritib berishga va bu uchun keng imkoniyatlar yaratilganligiga guvoh bo’lamiz.
TRANSPORT SOHASINI RAQAMLASHTIRISH HAMDA SUN'IIY INTELLEKTNI JORIY QILISH
Transport sohasining raqamlashtirilishi va sun'iy intellekt (SI) texnologiyalarining joriy etilishi zamonaviy davlatlarning iqtisodiy rivojlanishi, aholi xavfsizligi hamda atrof-muhitni muhofazasi uchun strategik ahamiyatga ega. Ushbu maqolada O'zbekiston Respublikasida transport infratuzilmasini raqamlashtirish holati, sun'iy intellektning yo'l harakati boshqaruvi, logistika optimallashtirishi, avtonom transport vositalari sohasidagi qo'llanilishi tahlil qilinadi. 2023–2025-yillarda O'zbekistonda amalga oshirilayotgan "Aqlli shaharlar" dasturi, milliy avtomagistral tarmog'ida joriy etilgan "Yashil yo'l" loyihasi, shuningdek Toshkent shahridagi avtomatlashtirilgan yo'l harakati boshqaruvi tizimi (AISUDD) asosida tadqiqot o'tkazildi. Natijalarda ko'rsatilishicha, SI asosidagi yo'l harakati nazorati tizimlari yo'l hodisalari sonini 28% ga kamaytirgan, logistika xarajatlari esa 19% ga pasaygan. Shuningdek, avtonom transport vositalarini sinovdan o'tkazish uchun maxsus poligon yaratish, milliy transport ma'lumotlar almashinuvi platformasi (TMAP) ishlab chiqish hamda xodimlarni raqamli kompetensiyalar bo'yicha qayta tayyorlash zarurligi ta'kidlangan. Tadqiqot shuni ko'rsatdiki, transport sohasini raqamlashtirish faqat texnologik yangilanish emas, balki davlat boshqaruvi, qonunchilik va xalqaro hamkorlikni qamrab oluvchi tizimli transformatsiya talab qiladi. Olingan natijalar O'zbekiston Respublikasi Transport vazirligi tomonidan "2026–2030-yillar uchun transport sohasini raqamlashtirish strategiyasi"ni ishlab chiqishda amaliy foydalanishga tavsiya etiladi.
AN'ANAVIY TRANSPORTLAR VA ELEKTROMOBILNING ELEKTR
Elektr energiya isteʼmolchilar sonining koʻpayishi, ularning quvvatini ortishi avtomobillarda elektr taʼminot, ishga tushirish, oʻt oldirish, yoritish tizimlarini shakllanishiga olib keldi. Avtomobillarda turli xil nazorat-oʻlchov asboblari keng koʻlamda ishlatila boshlandi.Elektr taʼminot tizimi generator, kuchlanish rostlagichi va akkumulyatorlar batareyasidan iborat. Juda uzoq muddat davomida avtomobillarda asosan oʻzgarmas tok generatorlari ishlatildi. Elektron sanoatning rivojlanishi va bu sohada erishilgan muvaffaqiyatlar avtomobillarda yarim oʻtkazgichli toʻgʻrilagichlarga ega boʻlgan oʻzgaruvchan tok generatorlarini ishlatish imkonini berdi.
“Захрат ул обидийн” китобида ривоят қилинибди: Анас ибн Молик р.а.дан Пайғамбаримиз олайҳиссалом марҳамат қилиб: “Кишики Рамазон ойида илм мажлисига ҳозир бўлса, Аллоҳ у кишининг ҳар бир қадамига бир йиллик ибодатнинг савобини ёзади ва Аршнинг тагида мен билан бирга бўлади. Ва кимики Рамазон ойида ҳамиша жамоатга келса, Аллоҳ таоло рўзи қиёматда ҳар бир ракаати учун бир шаҳарни беради ва у шаҳар Аллоҳ таоло неъматидан тўла бўлади. Ва кимики ота-онасига Рамазон ойида яхшилик қилса, Аллоҳнинг раҳмат назари унинг устида бўлади ва унинг жаннатга кирмоқлигига мен кафилдурман.Қайси хотиники, эрининг розилигини истаса, Рамазон ойида Биби Марям ва Оишанинг савобини топади. Ва кимики Рамазон ойида бир мусулмон биродарининг ҳожатини раво қилса, Аллоҳ таоло қиёмат кунида у кишининг мингта ҳожатини раво қилади”.дедилар.
Ойларнинг султони бўлган муборак Рамазон ойи барча мўъмин мусулмонларнинг қалбида эшик қоқмоқда. Албатта бу муборак ойни ҳақиқий мўмин кишилар ўзгача бир соғинч ва хурсандлик билан кутиб оладилар. Айниқса, саҳарлик ва ифторлик вақти ҳар бир рўзадор инсонга ўзига хос қувонч улашади. Буни ҳикматини қарангки Аллоҳ бандаларига рўза ойида еб-ичиш ва бошқа лаззатлардан нафсини тийишга буюради ва бандалари эса бундан хурсанд бўлишади. Бу ой сабр ойики шу бир ой ичида банда энг олий фазилат бўлмиш сабр қилишни ўрганади.
«Бидъат» – сўзи луғатда «бир нарсани янгидан пайдо қилиш» маъносини англатиб, динга кириб келган янгиликка нисбатан ишлатилади. «Хурофот» эса, исломгача мавжуд бўлган қадимий диний эътиқодларга оид урф-одатлар, тўқима ривоят ва афсона, ирим-сирим, сеҳр, фолбинлик, қабр, тумор каби нарсалардан ёрдам сўраш, динда бўлмаган тўқима одатлардан иборат. Бидъат ва хурофотлар дин душманлари томонидан тўқиб чиқарилган ва халқ орасида тарқатилган манбаси йўқ ва ҳужжатсиз гаплар ҳисобланади. Масалан, балиқ еса жиғилдони тозаланиб, луқмаси ҳалол бўлади, рўза ойида тухум еб бўлмайди, ўлик чиққан хонадонда сумалак, ҳалим пиширилмайди, ифторликка ҳамирсиз овқат тайёрлаш лозим, мавлуд ўқилса хонадон соҳиблари қатнашмайди қабилидаги гапларга ишониш айни жоҳилликдир.
OZIQ-OVQAT SANOAT KORXONALARIDA BOSHQARUV MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
So‘nggi yillarda oziq-ovqat sanoati global iqtisodiyotning strategik ahamiyatga ega tarmoqlaridan biriga aylandi. Aholi sonining o‘sishi, iste’mol talablarining murakkablashuvi, oziq-ovqat xavfsizligi masalalarining dolzarblashuvi hamda raqobat muhitining keskinlashuvi ushbu sohada faoliyat yuritayotgan korxonalardan yuqori darajadagi boshqaruv samaradorligini talab etmoqda.
OZIQ-OVQAT SANOATI KORXONALARIDA MAHSULOT RAQOBATBARDOSHLIGINI OSHIRISHNING INNOVATSION STRATEGIYALARINI SHAKLLANTIRISH
Hozirgi globallashuv davrida oziq-ovqat sanoati nafaqat iqtisodiy foyda, balki milliy xavfsizlikning strategik bo‘g‘ini hisoblanadi. Garvard biznes maktabi professori Maykl Porter ta’kidlaganidek, raqobatbardoshlik — bu korxonaning bozorda o‘z o‘rnini saqlab qolish va boshqalardan ajralib turish qobiliyatidir. O‘zbekiston sharoitida oziq-ovqat sanoati korxonalarining eksport salohiyatini oshirish uchun boshqaruv mexanizmini innovatsion asosda tubdan isloh qilish talab etiladi.
O‘ZBEKISTON SHAROITIDAGI RAQAMLI MOLIYAVIY SAVODXONLIK PLATFORMALARI VA ULARNING TAHLILI
Maqolada O‘zbekistonda raqamli moliyaviy savodxonlik platformalarining uy xo‘jaliklari byudjetiga ta’siri empirik va nazariy jihatdan tahlil qilinadi. Tadqiqot Finlit.uz, “Moliya olami” interaktiv platformasi, Uzum–Mastercard moliyaviy kurslari va fintech mobil ilovalar (Alif Mobi, Click, Payme va boshqalar) orqali amalga oshirilgan. So‘rovnoma natijalari raqamli moliyaviy savodxonlik platformalaridan foydalanish jamg‘arma ulushini oshirish, xarajatlarni rejalashtirish va moliyaviy qaror qabul qilishda ishonchni kuchaytirishini ko‘rsatadi. Tadqiqotning natijalari raqamli moliyaviy platformalarning uy xo‘jaliklari byudjeti sifatini yaxshilash va moliyaviy barqarorlikni ta’minlashdagi samaradorligini tasdiqlaydi.
YAPONIYA MADANIYATI VA QADRIYATLARINING SOTSIOLOGIK TAHLILI
Mazkur ishda Yaponiya madaniyati va qadriyatlarining sotsiologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda yapon jamiyatining tarixiy shakllanishi, an’anaviy diniy-falsafiy qarashlar, kollektivizm tamoyili, ijtimoiy ierarxiya, “uyg‘unlik” (wa) konsepsiyasi hamda zamonaviy globallashuv jarayonlarining milliy qadriyatlarga ta’siri yoritilgan. Shuningdek, ta’lim tizimi, oila instituti va mehnat madaniyati orqali qadriyatlarning avloddan-avlodga uzatilish mexanizmlari sotsiologik jihatdan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari Yaponiya jamiyatining barqarorligi va taraqqiyotida madaniy qadriyatlarning muhim omil ekanligini ko‘rsatadi.
BО'LАJАK BОSHLАNG'ICH SINF О'QITUVCHILАRIDА PEDАGОGIK KОMPETENTLIGINI TАBАQАLАSHGАN YОNDАSHUV АSОSIDА RIVОJLАNTIRISH SHАRT-SHАRОITLАRI
Mаqоlаdа bо‘lаjаk bоshlаng‘ich sinf о‘qituvchilаridа pedаgоgik kоmpetentlikni rivоjlаntirishdа tаbаqаlаshgаn yоndаshuvning аhаmiyаti vа shаrt-shаrоitlаri tаhlil qilinаdi. Tаbаqаlаshgаn yоndаshuv nаzаriy bilimlаrni mustаhkаmlаsh, аmаliy kо‘nikmаlаrni shаkllаntirish vа reflektiv fikrlаshni rivоjlаntirish оrqаli pedаgоgik kоmpetentlikni sаmаrаli rivоjlаntirish imkоnini berаdi. Shuningdek, mаqоlаdа nаzаriy vа аmаliy shаrt-shаrоitlаrning rоli, interаktiv metоdlаr vа аxbоrоt-kоmmunikаtsiоn texnоlоgiyаlаrning kоmpetentlikni rivоjlаntirishdаgi аhаmiyаti kо‘rsаtib о‘tilаdi.
KEYINGI AVLOD TARMOQLARIDA SERVISGA YO‘NALTIRILGAN ARXITEKTURA ASOSIDA XIZMATLAR SIFATINI BAHOLASH VA OPTIMALLASHTIRISHNING IMITATSION MODELI
Zamonaviy telekommunikatsiya sohasida keyingi avlod tarmoqlari (NGN) joriy etilishi bilan xizmatlar taqdim etish paradigmasi tubdan o‘zgardi. An'anaviy tarmoqlarda xizmatlar tarmoq infratuzilmasiga mustahkam bog‘langan bo‘lsa, NGN muhitida ular mustaqil entitetlar sifatida mavjud bo‘lib, servisga yo‘naltirilgan arxitektura (SOA) prinsiplari asosida boshqariladi. Bu yondashuv xizmatlarni tez ishlab chiqish, ularga talabga mos ravishda resurs ajratish va yangi texnologiyalarni integratsiya qilish imkonini beradi. Biroq, bunday moslashuvchanlik bir qator yangi muammolarni keltirib chiqardi: bir vaqtning o‘zida minglab foydalanuvchilarning turli xizmatlar (IP-telefoniya, video kontent, IoT ilovalari, bulut xizmatlari) uchun yetarli sifat darajasini ta'minlash, resurslarni samarali taqsimlash va tarmoqning barqarorligini saqlash.
NGN MUHITIDA SERVISGA YO‘NALTIRILGAN ARXITEKTURA ASOSIDA TARMOQ RESURSLARINI DINAMIK BOSHQARISHNING IMITATSION MODELLASHTIRISH USULLARI
Zamonaviy telekommunikatsiya tarmoqlari foydalanuvchilar talablarining doimiy o‘sishi va xizmatlar xilma-xilligini ta’minlash zaruriyati bilan yuzma-yuz kelmoqda. Internet va mobil kommunikatsiyalarning kengayishi, multimedia xizmatlari, video konferensiyalar, real vaqt rejimidagi o‘yinlar va bulutli xizmatlar NGN (Next Generation Networks) tarmoqlarining samaradorligini oshirishni talab qiladi. An’anaviy tarmoqlar ko‘pincha xizmatlarni alohida qatlamlarda boshqaradi, bu esa yangi turdagi xizmatlar va yuqori yuklamalarga moslashuvchanlikni cheklaydi. Shu sababli NGN tarmoqlari konsepsiyasi ishlab chiqilib, xizmatlar va transport qatlamlarini ajratish, paketli uzatish texnologiyalarini tatbiq etish va turli xil xizmatlarni yagona infratuzilma orqali taqdim etish imkonini yaratdi
DIGITAL TRANSFORMATION IN UZBEK EDUCATION: A STUDY OF FLIPPED LEARNING APPROACHES
This theoretical study examines the integration of flipped learning approaches within the digital transformation framework of Uzbekistan's education system. As the nation advances its "Digital Education" strategy (2020–2030), pedagogical innovations such as flipped classrooms represent a paradigm shift from teacher-centered instruction to learner-centered environments. The article analyzes the conceptual foundations of flipped learning, its alignment with national educational reforms, and its potential to enhance critical thinking, student autonomy, and digital literacy among Uzbek learners. Through comparative analysis of international implementations and contextual adaptation requirements, the study identifies key success factors including infrastructure development, teacher professional development, culturally responsive content creation, and stakeholder engagement. Significant challenges are also addressed, particularly digital divide issues in rural regions, resistance to pedagogical change among educators trained in traditional methods, and the need for localized digital content in Uzbek and Russian languages. The research proposes a phased implementation model for flipped learning that accounts for Uzbekistan's unique socio-cultural and infrastructural context. Findings suggest that when properly adapted and supported, flipped learning can significantly contribute to achieving national goals of fostering 21st-century competencies and improving educational quality across all levels of the Uzbek education system.
XORIJIY TADQIQOTLARDA AYOLLAR MIGRATSIYASI MOTIVLARI VA PSIXOLOGIK MOSLASHUV OMILLARINING NAZARIY-ILMIY TAHLILI
Mazkur tezisda xorijiy olimlar tomonidan ayollar migratsiyasi motivlari, ularning ijtimoiy-psixologik oqibatlari hamda yangi madaniy muhitga moslashuv mexanizmlari ilmiy manbalar asosida tahlil qilinadi. Ayollar migratsiyasining iqtisodiy, gender va psixologik determinantlari yoritilib, huquqiy maqom, ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash va akkul’turatsiya strategiyalarining moslashuv jarayonidagi o‘rni asoslanadi.