IXTISOSLASHTIRILGAN SAN'AT MAKTABLARIDA AKADEMIK VOKAL TA'LIMI SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO'LLARI
Abstract
Ushbu tezisda ixtisoslashtirilgan san'at maktablarida akademik vokal ta'limi samaradorligini oshirish masalasi o'rganiladi. Navoiy ixtisoslashtirilgan san'at maktablarida 2024-2025 o'quv yillarida o'tkazilgan kompleks pedagogik eksperiment natijalari tahlil qilinadi. Tadqiqot doirasida 50 nafar o'quvchi bilan uzoq muddatli eksperiment ishlari olib borilgan bo'lib, nafas texnikasi, ovoz diapazoni kengaytirish, artikulyatsiya malakalari va ijro mahoratini baholash uchun obyektiv kriteriyalar ishlab chiqildi.
Dastlabki diagnostika bosqichida o'quvchilarning 65 foizi nafas texnikasi bo'yicha jiddiy muammolarga, 58 foizi ovoz diapazonining cheklanganligiga va 52 foizi ijro malakasining yetarli darajada shakllanmaganligiga duch keldi. An'anaviy o'qitish metodlari asosan nazariy bilimlarga yo'naltirilgan bo'lib, amaliy ko'nikmalarni shakllantirishda samaradorligi past ekanligi aniqlandi.
Tadqiqot jarayonida interaktiv mashg'ulotlar, audio-vizual texnologiyalar, individual va guruhli dars shakllarining optimal uyg'unligi asosida qurilgan yangi pedagogik model ishlab chiqildi va amaliyotga joriy etildi. Eksperiment yakunida nafas texnikasi muammolari 65 foizdan 35 foizga kamaydi, ovoz diapazoni o'rtacha 25 foiz kengaydi, ijro malakasi baholari 30 foiz oshdi va artikulyatsiya aniqligi 22 foiz yaxshilandi.
Tezisda xorijiy tajriba, xususan AQShning Juilliard maktabi va Germaniya konservatoriyalarida qo'llaniladigan Skott Makkoy va Richard Miller metodlarining samaradorligi tahlil qilingan hamda O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan metodik tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari akademik vokal ta'limini takomillashtirish, o'qituvchilarning kasbiy kompetentsiyalarini oshirish va zamonaviy pedagogik texnologiyalarni joriy etish masalalarida amaliy ahamiyatga ega.
References
1. Qahharov N. Vokal asoslari. Ziyouz nashriyoti, Toshkent, 2018, 256 bet.
2. Rahimov E. Vokal. Ziyouz nashriyoti, Toshkent, 2019, 312 bet.
3. O'zbekiston Respublikasi Madaniyat vazirligi. Ixtisoslashtirilgan san'at maktablari monitoringi hisoboti 2023. Toshkent, 2024.
4. Miller Richard. The Structure of Singing: System and Art in Vocal Technique. Schirmer Books, 1996, 372 pages.
5. McCoy Scott, LeBorgne Wendy. The Vocal Athlete: Application and Technique for the Hybrid Singer. Plural Publishing, 2019, 428 pages.
6. Nurmatova G.T. O'zbekistonda vokal ta'limini takomillashtirish yo'llari. San'at va madaniyat jurnali, 2023, 4-son, 78-85 betlar.
7. Abdullayeva Sh.M. Akademik vokal pedagogikasida zamonaviy yondashuvlar. Pedagogika va psixologiya jurnali, 2022, 3-son, 112-118 betlar.
8. Karimov A.N. Vokal san'atida nafas texnikasining ahamiyati. Musiqa pedagogikasi masalalari to'plami, Toshkent, 2021, 45-52 betlar.
9. Yusupov R.B. San'at maktablarida vokal ta'limini modernizatsiya qilish. Madaniyat va san'at jurnali, 2023, 2-son, 89-96 betlar.
10. Xoliqov D.S. Interaktiv texnologiyalar vokal ta'limida. Zamonaviy ta'lim texnologiyalari, 2022, 5-son, 134-141 betlar.
